Heimur gervigreindarinnar
Við stöndum á brún hyldýpis
Hér er hún. Framtíðin sem ekkert okkar bað um. Nú er þetta geðþekka ísraelska stórfyrirtæki að halda því fram að það hafi í sjálfu sér engan áhuga á gervigreind, en að tilvist hennar neyði kompaníið hreinlega til að segja upp fullt af fólki um allan heim og setja störf þeirra í hendur véla, svo starfsemin verði áfram arðbær. Einmitt.
Samtímis eru önnur fyrirtæki að feta sömu braut, svo ekki er auðséð að allt þetta menntaða, þjálfaða fólk gangi beint í önnur störf. Fjörutíu manns hjá Rapyd á Íslandi í dag. Hversu margir hjá öðrum fyrirtækjum á morgun? Um næstu mánðamót? Um áramótin?
Öll svið atvinnulífsins segjast sjá gríðarleg sóknarfæri í gervigreindinni. Heilbrigðisgeirinn, fjármálageirinn, menningargeirinn - jafnvel þingmenn tala fyrir meiri gervigreind á sínum vinnustað.
Allt ber að sama brunni. Atvinnulausum mun fjölga, með tilheyrandi fátækt, en fyrirtækin telja sér samt trú um að það hafi engin áhrif á hagvöxt þeirra. Hvert og eitt horfir bara á eigin ársreikning, á gríðarlegan sparnað sem fylgir því að losna við „lower value human capital“ eins og bankastjóri í Bretlandi var svo óheppinn að missa út úr sér í ræðu fyrr í mánuðinum.
Þetta er eins og hrollvekjandi dæmi sem maður gæti búið til fyrir barn, til að útskýra konseptið um misskiptingu auðs. Eins öfgafullt og ímyndunaraflið leyfir, til að draga upp myndina sem skýrustum dráttum. Nema þetta er óvart ótrúlega hratt orðið að raunveruleikanum. Hversdeginum.
Hagsmunir fólks og atvinnulífs verða stöðugt ótengdari.
Og einhvern veginn náum við sem samfélag ENN ekki að ræða þetta af neinu viti, og áfram brunar vitlíkis-lestin á ógnarhraða. Á meðan þrösum við um það hvort þetta sé sambærilegt við andstöðu við litasjónvarpið, hvort notkun stjórnmálafólks á gervigreind sé æskileg þegar þeir ávarpa kjósendur sína, hversu gott eða slæmt það sé að mata andlitslausa vél á viðkvæmum gögnum, og hvert sanngjarnt endurgjald til rétthafa sé.
Og drottinn minn dýri, ég hef skoðanir á því hversu siðlegt það var að stórfyrirtæki skyldu ryksuga upp, án leyfis, höfundarvarið efni í öllum listgreinum, gagngert til þess að koma í staðinn fyrir listamennina sem voru rændir. Ég get rætt það þar til ég verð blá í framan.
Og ég get fjasað endalaust um notkun gervigreindar við skólaverkefni - eins og að markmið menntunar sé að framleiða ótalmargar námsritgerðir og að við þurfum að finna sem skilvirkastar leiðir til að framleiða sem flestar með sem minnstum tíma og tilkostnaði? Frekar en að námsritgerðin sé tól til að læra að hugsa sjálfstætt og nota heimildir.
Ég ærist þegar ég hugsa um það að við lifum á tímum þar sem sannleikurinn er ekki lengur til. Að það séu svo miklar líkur á því að ljósmynd sé heilaspuni tölvu að við getum ekki horft á ljósmyndir með sama hætti og fyrr. Að við getum ekki treyst textum, ekki fréttum, ekki kommentum frá fólki á netinu. Auðvitað hefur alltaf eitthvað verið um svindl og alltaf hefur þurft að taka hlutum með fyrirvara, en umbyltingin er svo stór að internetið, sem áður sameinaði fólk, einangrar okkur þess í stað.
Ég kynntist manninum mínum á irkinu 1998. Árið 2026 er orðið verulega varhugavert að mynda tengsl við fólk í gegnum skjá.
Og vorum við búin að ræða netöryggið? Hvað gerist þegar þarf ekki lengur að forrita til þess að geta gert stórfelldar netárásir, með aðstoð vélhugans? Stóri Facebook-gagnalekinn, bankakerfi sem hrynja, gögn sem eru fölsuð… Við erum öll frekar berskjölduð.
Allt þetta má ræða. Verður að ræða. En þegar við berum þessi - sannarlega stóru - mál saman við það að allt okkar samfélag er byrjað að breytast uggvænlega mikið á hátt sem mun gagnast mjög fáum og boða gríðarlegar hörmungar fyrir mjög marga - þá setur mann hljóðan.
(Og ég er ekki einu sinni farin að tala neitt um það hvernig hver guðfaðir gervigreindarinnar á fætur öðrum hefur varað ákaft við því að gervigreindin sé stórhættuleg og hún gæti þróast þannig að hún teldi heillavænlegast að ná markmiðum sínum án tillits til þess hvað mannfólkinu þætti um það. Hinton, Bengio, Amodei, Altman á góðum degi… En ég meina, auðvitað eru það frábærar fréttir hvað má nýta gervigreindina mikið í hernaði - nú þarf ekki manneskja lengur að murka lífið úr annarri manneskju, það er hægt að útvista því og sofa í kjölfarið svo miklu betur á nóttunni! Nema náttúrulega yfirmenn hersins fari að hafa áhyggjur af fyrrnefndum gagnaárásum og hver stýri drónahernum þeirra. Eru það þeir? Óvinir þeirra sem tóku yfir kerfið? Eða kannski bara gervigreindin sjálf sem hefur tekið ákvörðun um það hvernig þessir drónar ættu heldur að nýtast?)
En ég er í alvöru ekki að tala um allt þetta í þessum pistli! Af því þetta er vandinn við gervigreindarumræðuna, það er svo erfitt að losa í sundur hina fjölþættu anga hennar, sem hafa áhrif á daglegt líf okkar allra.
En áhrifin á samfélagið verða bráðum gríðarleg, eins og fólkið sem fékk uppsagnarbréf þessi mánaðarmót hefur þegar fengið að bragða á. Við megum ekki bara láta eins og þetta sé upphaf náttúruhamfara sem enginn fær við ráðið. Við verðum að trúa því að mannkynið sé, enn, við stjórnvölinn. Að það sé hægt að marka stefnu, setja reglur. Ákveða hvernig við viljum að heimurinn sé.
Stundum er gervigreindin borin saman við iðnbyltinguna eða aðrar tækniframfarir. Þegar kemur að gervigreindinni erum við ekki að útvista erfiðisvinnu til vélanna. Við erum að útvista hugsun, dómgreind, samskiptum. Öllu því sem gerir okkur að manneskjum.
Og þar með er ekki bara búið að svipta okkur tilganginum, heldur líka lífsviðurværinu. Ekki lengur þörf fyrir okkur.
Samfélagið má ekki leyfa smáum hópi hagsmunaaðila að kippa fótunum undan mennskunni.
Ég óttast hörmungar handan við hornið. Ég óttast um allt sem okkur er kært. En ég vona að ég hafi rangt fyrir mér. Ég vona að okkur lánist að grípa í taumana.