Yndi og lestur
Um sjálfstætt gildi bókmennta og lista
Stundum flæmumst við sem störfum í skapandi greinum til þess að fara að tala um það hvað við séum mikilvæg hagstærð og þess vegna þurfi að næra listirnar. Sannarlega hef ég gerst sek um það sjálf.
Þetta truflar mig samt alltaf svolítið.
Við erum mikilvæg hagstærð, og það þarf að næra listirnar, en þarna er aftur spurning um orsakasamhengi og fylgni. Tveir hlutir geta verið sannir án þess að hanga saman.
Listin hefur gildi bara vegna þess að hún er góð.
Ég fór að hugsa um þetta vegna þess að í dag birtist forvitnileg grein í fagtímaritinu The Bookseller um lestur barna. Hún byggir á könnun með hinu aðlaðandi nafni „2025 Understanding the Children’s Book Consumer.“
Niðurstöðurnar eru á sömu lund og hryggilega margar slíkar kannanir - daglegur yndislestur lesenda á aldrinum fimm til sautján ára hefur ekki mælst minni síðustu fjórtán ár. Aðeins fjórðungur þeirra las eitthvað á hverjum degi.
En bókaútgefendurnir sem voru að safna þarna upplýsingum telja sig hafa komið auga á læsisþverstæðu í gögnunum.
Um 41% foreldra svaraði því að aldrei hefði verið mikilvægara að börn læsu sér til yndis. Þess vegna var það áhugavert að þegar foreldrar voru spurðir um af hverju væri mikilvægt að lesa fyrir börn, þá komst ánægja ekki á blað hjá 58% svarenda.
Bókaútgefendurnir sem gerðu könnunina draga nokkuð glannalega ályktun, og spyrja hvort skýringin á því að börn lesi minna sé mögulega sú að hvati foreldranna sé „efling orðaforða“ eða „að bæta lesskilning“ frekar en ánægja?
Hér er rétt að setja inn hefðbundna fyrirvara um fylgni og orsakasamhengi - en samt. Ég veit vel að við freistumst mörg til þess að hengja eitthvert ytra vægi á menninguna og tala svo eins og það sé hinn eiginlegi tilgangur hennar.
En að lesa sér til yndis er nóg. Það þarf ekki að vera einhver annar tilgangur. Yndið, krakkar, er einhvers virði í sjálfu sér. Og ef við missum sjónar á því, þá hrynur allt saman. Án ánægjunnar vantar líka allt sem á að koma í kjölfar hennar eins og samkenndina, lesskilninginn og orðaforðann.
Við gerum ýmislegt af skyldurækni. Við notum tannþráð og skolum mjólkurfernurnar fyrir endurvinnslu. Og það er gott.
En það er ólán að hafa gengið of langt í því að taka eitthvað sem er gott í eðli sínu og fellt það undir einhverja hráa nytjastefnu. Að við gerum það til að ná einhverjum æðri markmiðum.
Þegar hin innri hvöt breglast verður allt dálítið asnalegt. Sestu nú niður og spilaðu Mario Kart í hálftíma til að æfa snerpuna, Guðjón. Nú verður þú dregin á Moulin Rouge, Þórhildur, til þess að þjálfa brageyrað. Ég vil ekki heyra neitt múður, Milos, yfir matnum hérna á Óx, því nú átt þú að að fá mikilvæga bragðlaukaþjálfun.
Þetta er auðvitað fráleitt?
Það er gaman að lesa. Stundum er það gaman af því að bókin er fyndin, stundum er það gaman af því að hún er óvænt, stundum er það gaman af því að lesturinn losar um tilfinningarnar, stundum er það gaman af því að það reynir á hugann.
Það er svo ferlega gaman að lesa og það er nóg. Þótt fleira gott kunni að fylgja með getur það aldrei orðið meginhvati þess að við tökum upp bók.
Yndið er næg ástæða lestrar.
